Geçen gün birkaç gençle konuşmak istedim, hayata dair büyüklerin birkaç sözünü aktardım. İstenilen düzeyde iyi bir dinleyici olmadılar. Sözler değerliydi; ama gençler pek müşteri olmak istemediler. Evdeki çocuklarım da gençler gibi nasihatten hiç hoşlanmıyorlardı. Sonra kendi geçmiş hayatımı gözden geçirdim, ben de zamanında nasihatten hoşlanmazdım. Biz genel olarak çocukluk ve gençlik yıllarımızda nasihatlerden pek nasibimizi alamıyoruz ve genelde söylenilen kıymetli sözlere kulak asmayarak deneme yanılma yoluyla öğrenmeye çalışıyoruz.
Şu dünyaya gönderilen biz insanlar, hayat yolundaki öğrenme yolculuğumuzu farklı farklı şekillerde tamamlarız. Az ya da çok bedel ödeyerek çeşitli badirelerden geçerek yürürüz bu kısa hayat yolunu. Kimilerimiz bizden önce bu hayat yolunu başarıyla tamamlamış, büyüklerin tecrübelerine, eserlerine kulak kesilerek daha az bedeller ödeyerek hayatına yön verirken kimilerimiz de düşe kalka daha çok bedeller ödeyerek bu iki kapılı handaki yolculuğumuzu tamamlarız.
Ne yazık ki, öğüt dinlemeyi pek sevmiyoruz. Yaşamadıkça, görmedikçe, çilesini çekmedikçe, maddi manevi bedel ödemedikçe bize önceden söylenen sözlerle hayatımıza yön veremiyoruz. Bizden daha önce, bu hayatı daha farkındalı ve bedeller ödeyerek adımlamaya başlayan insanlardan ders almasını bir türlü beceremiyoruz. Duyduklarımız, bir kulağımızdan girip diğerinden çıkıyor; içselleştirip hayatımızın içine dâhil edemiyoruz. Okuduklarımızı çabuk unutuyoruz. Büyükleri dinlemek, tecrübelerinden faydalanmak bizi sıkıyor, bazen çok gereksiz geliyor.
Biz insanlar genelde dört şekilde öğreniyoruz:
*Öğütle dinleyerek
*Gezerek gözlemleyerek
*Okuyarak
*Yaşayarak, zamanla
En etkili öğrenme yolumuz ise genelde yaşayarak zamanla öğrenme şeklidir. Bedel ödeyerek hapishanede, hastanede, borçlu olarak banka kapılarında, aile hayatımızda, iş ve sosyal hayatımızda öğreniyoruz.
Küçükken annemizin uyarılarına kulak asmayıp sıcak sobaya elimizi dokundurmadan, gençken tembellik yapan bizlerin işsiz, parasız pulsuz kalmadan, bu arkadaşlar sana uygun değil diyenlere kulak asmayıp adeta kutsadığımız arkadaşlıklardan zarar görmeden, bu iş bu eş, damat sana uygun değil diyenleri susturup ağzımız yanmadan, yaşamadan öğrenemiyoruz.
Atasözü diyoruz, kaçımız atasözlerini okuyarak kendimize çeki düzen verebiliyoruz. Başımıza bir iş gelince atalarımız haklıymış diyoruz, başımıza bir iş gelmeden de atalarımız haklıydı. Gerçekten, değişen dünyada atasözleri bizim dünyamızda hâlâ var olmaya devam ediyor mu? Atasözlerinin yerine kulaklarımız nelere müşteri oluyor?
Bazen YouTube’ dan dinlerim büyüklerin sözlerini. Ne de güzel söylemiş diyerek elime kalemi alıp yazmaya koyulurum çoğu zaman. Evimize çerçeveletilip asılması gereken her gün gözümüzün önünde bulunması gereken özdeyişler diye düşünürüm.
Çok değerli özlü sözleri var; yaşamanın hakkını veren büyük ruhlu insanların. Bunlardan biri hiç şüphesiz Hz. Ali’dir. Bu kıymetli sözler üzerinde düşünmek, ders almak, hayatımıza aktarabilmek bizi çok büyük bedeller ödemekten kurtarıyor. Yaptığımız yanlışların sonucu boşu boşuna geçen kıymetli zamanlarımız sınırlı değil mi?
İlmin kapısı olan Hz. Ali’nin birçoğumuzun bildiği, bazı kıymetli sözlerinden birkaçını yazarak yazımızı sonlandıralım:
“Musibeti gördükten sonra ibret alanlardan olma; çünkü insan öğütle hayvan dayakla terbiye olur.”
“ Her kaba bir şey koysan o daralır; sadece ilim kabı daralmaz, genişler.”
“Kuran’ı hakkına riayet ederek okuyun, çünkü en güzel haberler ondadır.”
“Hırs ve tamah bineği seni koşturmasın. Çünkü bunlar insanı felakete sürükler.”
Âlim, ölse de yaşar; cahil ise yaşarken ölür.”
Üç öldürücü şey biliyorum: Cimrilik, gurur, heva ve heves.
“Fırsat, karınca yürüyüşü ile gelir; yıldırım hızı ile gider.”
“Gazap ve öfkeden sakınınız; çünkü onun başlangıcı delilik ve sonu pişmanlıktır.”
“Sakladığın sır senin esirindir. Açığa vurursan sen onun esiri olursun.”
“Dil yırtıcı hayvan gibidir, serbest bırakılırsa yaralar.”
“En büyük zenginlik akıl, en koyu fakirlik ahmaklık, en kötü yalnızlık böbürlenmek, en değerli onur güzel ahlaktır.”
Ali ALTAYLI
